Rodzaje franchisingu
W praktyce obrotu ukształtowało się szereg odmian (rodzajów) franchisingu. Można mianowicie mówić o franchisingu produkcyjnym, dystrybucyjnym (handlowym), usługowym czy mieszanym. Można też wyróżnić franchising bezpośredni, pośredni, indywidualny i podporządkowany, franchising wielokrotny, franchising obejmujący całą strukturę przedsiębiorstwa i franchising wydzielony, franchising krajowy i franchising międzynarodowy, „product distribution” franchising i „business format” franchising.
Wymienione rodzaje franchisingu opierają się na różnych kryteriach wyróżnienia. Podstawowe znaczenie (uznane także przez Trybunał Unii Europejskiej) w sprawie „Pronuptia” oraz Komisję EWG w rozporządzeniu 4087/88 ma wyróżnienie franchisingu produkcyjnego (przemysłowego), dystrybucyjnego i usługowego.
a) Ze względu na sposób powstania (dochodzenia do skutku) franchisingu wyróżnić można:
- franchising bezpośredni (franchisingodawcą zawiera umowy franchisin-gowe z poszczególnymi franchisingobiorcami tworząc ich sieć i w konsekwencji sam wykonuje wszelkie związane z tymi umowami świadczenia na rzecz franchisingobiorców);
- franchising pośredni (franchisingodawca rozszerzając franchising poza granice swego kraju nie tworzy tam sam sieci swoich placówek, lecz czyni to za pośrednictwem franchisingobiorcy pośredniczącego, o odpowiedniej pozycji gospodarczej w tym kraju, w którym ma być stworzona sieć );
- franchising indywidualny (dochodzi do zawarcia umowy franchisingowej tylko z jednym franchisingobiorcą i utworzenia jednej tylko placówki, której działalność ogranicza się do oznaczonego obszaru);
- franchising podporządkowany (wiąże się ze stopniem „podporządkowania” franchisingobiorcy; może ono być całkiem luźne, ograniczać się jedynie do respektowania wskazówek i zaleceń franchisingodawcy odnośnie do zbytu dostarczonych przez niego towarów, może ono jednak być całkiem realne, wyrażać się w zobowiązaniu się franchisingobiorcy do uzyskania zgody franchisingodawcy odnośnie np. zatrudnienia w placówce franchisingobiorcy pracowników, wszelkich zmian w wystroju wewnętrznym i zewnętrznym placówki, w podejmowaniu działań o charakterze reklamowym, w dokonywaniu analiz ekonomicznych itp.);
- franchising wielokrotny (franchisingobiorcą może prowadzić kilka przedsiębiorstw na danym terenie);
- subfranchising (franchisingobiorcą jest uprawniony do zawarcia umów franchisingowych, w konsekwencji może on tworzyć własną sieć franchisingowa występując w roli jej organizatora).
b) Ze względu na zasięg odniesienia umowy franchisingowej wyróżnić
można:
- franchising obejmujący całą strukturę przedsiębiorstwa franchisingobiorcy (franchising obejmuje całe przedsiębiorstwo franchisingobiorcy, łącznie z filiami czy oddziałami tegoż przedsiębiorstwa);
- franchising wydzielony, czyli franchising oddziałowy;
- minifranchising (umową franchisingowa objęta jest jedynie część przedsiębiorstwa franchisingobiorcy, ale za to wyraźnie w tym celu wyodrębniona organizacyjnie. Z reguły tego rodzaju umowy franchisingowe zawierają klauzule wyłączające dopuszczalność działalności konkurencyjnej pozostałej części przedsiębiorstwa).
c) Ze względu na zasięg terytorialny umowy franchisingowej wyróżnia się:
- franchising krajowy (franchisingodawca i franchisingobiorcą prowadzą działalność objętą umową franchisingowa na terenie tego samego państwa);
- franchising międzynarodowy (franchisingodawca i franchisingobiorcą prowadzą działalność w różnych państwach, albo ich działalność wchodząca w zakres umowy franchisingowej sięga poza terytorium kraju, w którym prowadzą działalność gospodarczą objętą tą umową).
d) Ze względu na zakres wzajemnego współdziałania franchisingodawcy z franchisingobiorcami można wyróżnić:
- franchising „pod klucz” (franchisingobiorca odbiera od franchisingodaw-cy gotowy „pod klucz” punkt usługowy (sprzedaży), który uruchamia i prowadzi zgodnie z regulaminem przygotowanym i opracowanym przez franchisingodawcę);
- franchising kooperacyjny (franchisingodawca udziela pomocy i „koordynuje” działalność przedsiębiorstw niezależnych od siebie, które w ten sposób wzajemnie się uzupełniają i tworzą komplementarne układy gospodarcze w pewnym obszarze działalności);
- franchising bankowy (dotyczy komputerowych danych bankowych systemów informacyjnych, w których franchisingodawca bądź sam udziela usług bankowych, bądź z udziałem franchisingobiorcy, który zajmuje się „dystrybucją” tych danych, głównie dla tych odbiorców, dla których działalność bezpośrednia franchisingodawcy byłaby ekonomicznie mało opłacalna).
e) Wyróżniany w praktyce gospodarczej USA „product distribution” i „bu-
siness format” franchising jest w istocie podobny czy niemal identyczny
z wcześniej wymienionym franchisingiem dystrybucyjnym (handlowym)
i produkcyjnym.