Umowa know - how
Umowa know - how, która zrodziła się w drugiej połowie XIX wieku w praktyce przemysłowej USA i Anglii, jest umową nienazwaną, która funkcjonuje zarówno w obrocie krajowym jak i międzynarodowym.
Termin „know - how” oznacza umiejętność pewnego postępowania („wiedzieć jak”), niemniej jak dotąd brak powszechnie (w skali światowej) akceptowanej definicji tego pojęcia. Wedle definicji zaproponowanej przez Międzynarodową Izbę Handlową w Paryżu, przez know - how należałoby rozumieć całokształt wiadomości i wiedzy fachowej oraz doświadczeń dotyczących technologii i prowadzenia procesu produkcyjnego określonego wyrobu. Istnieje jednakże wiele innych jeszcze definicji tego terminu, np. opracowanych przez Światową Organizację Własności Intelektualnej (WIPO), Stowarzyszenie Mię-dzynarodowe Własności Przemysłowej (AIPPI), EKG ONZ itp. Definicje te różnią się szczególnie tym, czy know - how traktują jako odmianę własności przemysłowej, czy też szerzej, i czy w związku z tym odnoszą się do niej wyłącznie przepisy o ochronie własności przemysłowej, czy także przepisy Kodeksu cywilnego oraz przepisy ustawy o zwalczaniu aktów nieuczciwej konkurencji.
W praktyce polskiej przyjęła się powszechnie opinia, że know - how oznacza wiedzę techniczną o charakterze poufnym (tajnym) bezpośrednio użyteczną w produkcji. Zakres umowy o know- how jest zatem w prawie polskim szerszy niż umów licencyjnych. Umowa ta zawierana jest przy tym nie tylko w zakresie własności przemysłowej ale szerzej. Zawsze jednak przedmiotem tej umowy jest określona wiedza techniczna o charakterze poufnym (tajnym).
Przedmiotem umowy know - how w prawie polskim mogą być:
- nie opatentowane wynalazki i nie zarejestrowane wzory użytkowe mające zdolność patentową lub rejestrową,
- wynalazki i wzory użytkowe pozbawione zdolności patentowej lub rejestrowej,
- informacje dotyczące sposobu stosowania opatentowanych wynalazków i wzorów użytkowych nie ujawnione w zastrzeżeniach i opisach patentowych lub rejestrowych,
- inne wiadomości i umiejętności techniczno-produkcyjne umożliwiające właściwe działanie techniczne (wiedza techniczna).
Jak wcześniej zaznaczono do umów know - how, których przedmiotem są jeszcze nie opatentowane wynalazki i wzory użytkowe nie zarejestrowane stosuje się odpowiednio przepisy prawa wynalazczego (art. 48 WynU).
Do charakterystycznych postanowień omawianej umowy należy zobowiązanie się udostępniającego know - how do przekazania odbiorcy informacji i doświadczeń o charakterze technicznym i udzielenie upoważnienia do korzystania z nich przez odbiorcę, zaś odbiorcy - zobowiązanie do zachowania tajemnicy przekazanych wiadomości.
W praktyce umowy know - how są odpłatne, aczkolwiek odpłatność nie należy do ich postanowień koniecznych (istotnych). Doprowadziło to do ukształtowania się zwyczaju, że tylko wyraźna lub oparta na niewątpliwych przesłankach dorozumiana wola stron uchyla obowiązek zapłaty. Wszelka wątpliwość powinna być interpretowana na rzecz odpłatności tej czynności prawnej. Odpłatność może być zryczałtowana, proporcjonalna lub stanowić kombinację tych metod.
Można więc przyjąć, że umowa know - how jest umową obligacyjną, nienazwaną, dwustronnie zobowiązującą, z reguły odpłatną.
Praktyka obrotu międzynarodowego wykazuje, że także w tych stosunkach przedmiotem know - how są wiadomości (z reguły o charakterze poufnym) z zakresu techniki bezpośrednio użyteczne w procesie produkcji. Jest to wiedza, która umożliwia poprawne działania produkcyjne. W celu zaś ułatwienia obrotu w tych stosunkach sporządza się tzw. przewodniki.
Przewodnik EKG ONZ, który zdobył sobie największe uznanie i popularność w praktyce, wskazuje, że w umowach know - how między podmiotami z różnych krajów należy (tak zresztą jak i obrocie krajowym) z dużą starannością określić w miarę szczegółowo prawa i obowiązki stron umowy (udostępniającego i przyjmującego know - how), przedmiot know - how, przesłanki i podstawy (zasady) odpowiedzialności za szkodę (kary umowne), ewentualne przesłanki eksonercyjne (zdarzenie siły wyższej), wygaśnięcie umowy, roz-wiązanie umowy itp.
Z uwagi na to, że w zakresie obrotu know-how nie doszło do ujednolicenia pojęć i zasad postępowania w skali międzynarodowej, brak też uregulowań konwencyjnych, przeto przy określeniu prawa właściwego należy kierować się odnośnymi normami prawa prywatnego międzynarodowego, zwłaszcza łącznikiem wyboru prawa.
Jak wyżej już zostało to podniesione, umowy o udostępnianie know - how nie są umowami zawieranymi wyłącznie w zakresie własności przemysłowej, sąjednak ściśle z nimi powiązane. Jak wskazano także wcześniej, przedmiotem ich mogą być także rozwiązania (wynalazki, wzory użytkowe) mające zdolność patentową. Okazuje się, że coraz częściej uprawnieni do patentu (prawa ochronnego) rezygnują z ubiegania się o udzielenie praw wyłącznych na rzecz umów know - how. Utrzymanie w tajemnicy określonego rozwiązania zastępuje w sposób wystarczający patent czy rejestrację wzorów użytkowych, a pozwala na uniknięcie żmudnych formalności i opłat związanych z uzyskaniem patentu czy prawa ochronnego. W ten sposób poszerza się pole zastosowania umów know - how kosztem, rzecz jasna, umów licencyjnych.